Hear the Silence

Een performance op het kruispunt van muziek en conflict

Opgegroeid in een journalistiek nest kiest Zoë Demoustier dans om haar verhalen te vertellen. Al op haar zevende stond ze op de bühne bij fABULEUS, hoewel ze nadien niet het klassieke dansparcours aflegde.  Ze volgde in Amsterdam een opleiding rond mime corporel, waar ze zich onderlegde in de expressieve kracht van het lichaam. Haar eigen werk laat ze groeien via onderzoek en dialoog rond thema’s die zowel haar individuele als ons collectieve leven kleuren.

- Voor Hear The Silence duikt Zoë Demoustier in het verband tussen muziek en conflict. 

- Ze landt bij de wals als traditionele verbindende dansvorm die drastisch aan populariteit inboette na de Eerste Wereldoorlog. 

- In de huidige instabiele mondiale situatie ziet ze een parallel met hoe de maatschappij zich honderd jaar geleden ook overeind wist te houden in tumultueuze tijden. 

Artist statement: De stilte is het nulpunt waar het einde van de deconstructie en het begin van de reconstructie samenkomen. 

De dans als verzet en verbinding

Even geleden bracht Mette Ingvartsen met The Dancing Public historische dansmanie terug tot leven om ons na de pandemie weer in sociale bewegingsextase te schudden. Nastaran Razawi Khorasani tourt momenteel met This Is Not A Dance, een performance rond de onmogelijkheid van publiek dansen na de Islamitische revolutie in Iran. Met Hear The Silence brengt ook Zoë Demoustier een pleidooi voor dans als middel tot zowel verzet als verbinding in woelige tijden.  

Haar vertrekpunt daarvoor is de wals. Op het eerste gezicht een wat stijve, stoffige stijldans, maar eens dat cliché doorprikt is het een toonbeeld van fysieke nabijheid en zoeken naar balans. In vinnig tempo moet het lichaam zich onderwerpen aan de centrifugale kracht waarin het meegesleept wordt. Ze drijft het tempo van de muziek gaandeweg op, tot de rotatie een beproeving wordt, tot pas gevormde paren uit elkaar gedreven worden, tot het lichaam op de rand van de uitputting balanceert.

De wals in traditie en verval

De wals ontstond uit volksdansen uit Zuid-Duitsland en Oostenrijk, emancipeerde zich van vulgair vertier tot toonbeeld van de aristocratie, maar moest het onderspit delven voor nieuwe trends als de Amerikaanse foxtrot na het einde van de Eerste Wereldoorlog. Maurice Ravel droeg het genre als het ware ten grave in La Valse (1920), meteen ook het muzikale startpunt van Hear The Silence. Op de tonen van Ravel deconstrueert Demoustier de wals, deze dissecterend tot positie en patroon in duo, groep of zelfs solo uitgevoerd. 

De context van verwoestend conflict, radicale verrechtsing en sociale spanning heeft deze periode helaas gemeen met onze huidige wereld. Net als Ravel laat ook Demoustier de wals in fragmenten uit elkaar spatten en baan ruimen voor andere stijlen: van sociale tot militaire dans, van tango tot techno. Terwijl de beats per minute toenemen, passeert een veelheid van stijlen de revue, die elk op hun eigen manier tot collectiefvorming en verzet leidden: van verboden partnership in sensuele verstrengeling tot collectief hedonisme in een feestbunker. Ook de club kan immers een oord van verderf zijn, getuige de ravers in Kiev en Beiroet die zich weigeren neer te leggen bij offensieven die de buitenwereld tot gevarenzone maakten. 

Op het podium staat een installatie die sound designers Rint Mennes en Willem Lenaerts ontwierpen, en ook live bedienen samen met danser Misha Demoustier. Een geavanceerde DJ-setup staat naast een analoge tape-deck, opnieuw vinden oud en nieuw elkaar, net zoals Ravels werk met Mennes’ eigen creatie in de mix gaat. Ze voorzien een intense mix, maar laten ook ruimte voor stilte. 

Het oeuvre als archief en verhaal

Wanneer de zeven dansers elkaar vastklampen op scène ontstaat een machtig tableaux vivant: een groep die in een sensoriële wervelwind bij elkaar houvast zoekt. Hierin zien we de signatuur die Demoustier ook al in haar succesvolle What Remains opvoerde, waarin een mix van generaties, professionals en amateurs zich rond het thema van vergankelijkheid schaarde om te reflecteren over wat er overblijft als wij er niet meer zijn.  

Ook familiale overblijfselen analyseerde Demoustier, hoewel ze zichzelf liever ziet als iemand die ordent dan iemand die onderzoekt, net zoals ze haar werk liever als verhalen dan als documentaires ziet. In haar solo Unfolding an Archive zocht ze connectie tussen de conflicten in de oorlogsgebieden waar haar vader journalist was, maar ook tussen hem op afstand en hun gezin in gemis en angst thuis. 

Ook voor Hear The Silence dook ze aanvankelijk de menselijke archieven in. Tijdens haar residentie bij 30CC praatte ze met verschillende partijen over de connectie tussen muziek en conflict. Een citaat van Bertolt Brecht beïnvloedde Demoustier voor deze voorstelling: “In the dark times, will there also be singing? Yes, there will also be singing about the dark times.” Zo moet er ook dans zijn in tijden van conflict, als een menselijke boei om ons te verankeren in de disruptieve woestenij. 

Kijktip: Net zoals Leonard Cohen het licht door de barsten zag insijpelen, hebben kleine onderbrekingen in muziek en dans in deze voorstelling ook hun impact op het bewegingsverloop. 

Luistertip: Ravels La Valse kan hier beluisterd worden in de versie van het Bavarian Radio Symphony Orchestra.

Tom De Moor
tom.demoor@ugent.be